انتخاب سوژههای بکر و جذاب از نقاط قوت کارهای ده نمکی محسوب میشود. او حتی در فیلمهای مستندی که قبل از ورود رسمیاش به سینمای حرفهای ساخته این "نوگرایی در انتخاب سوژه" را داشت. به عنوان مثال، به سراغ موضوعی چون فحشا و زنان خیابانی از زاویهی فقر و مشکلات حاد اجتماعی رفته و با نگاهی عدالتخواهانه و انقلابی به طرح موضوع و بررسی ماجرا پرداخته بود.
روند انتخاب موضوعات کمتر گفته شده و پرداخت سوژههای ملتهب و هیجانآفرینِ اجتماعی در سهگانهی اخراجیها (به عنوان اولین کارهای سینمایی ده نمکی) نیز ادامه یافت.
به تصویر درآوردن نقشِ قشری خاص از جامعهی ایرانی در دفاع مقدس که پیش از آن چندان در روایتهای رسمی مطرح نشده بود در اخراجیهای 1، از جملهی همین نوآوریها و سوژهگُزینیهای متفاوت ده نمکی بود که در اخراجیهای 2 و 3 نیز با بازشکافی موضوعاتی چون: عملکرد سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در جنگ تحمیلی، وضعیت اُسرای ایرانی در اردوگاههای عراق و التهابات سیاسی ناشی از وقوع فتنه بعد از انتخابات سال 88 ادامه یافت.
"معراجیها" که در عنوان خود نیز کنایهای به سهگانهی اخراجیها و ایجاد حس و حالی مثبت برای مخاطب را در بر دارد، در ادامهی این مسیر قابل بررسی است.
شاید بتوان گفت ده نمکی آنچه را که از دوران نوجوانی و جوانی تا به امروز که در میانسالی قرار دارد "زیسته"، به صورت فیلم سینمایی و سریال تلویزیونی ساخته و در مقابل نگاه مخاطبینش قرار میدهد.
پیچ و خمهای سیاست و سیاستورزی بعد از دوران جنگ، مدیریت منفعتطلبانهی تکنوکراتها، کمکاری و جهتگیری غلط نسبت به فعالیتهای فرهنگی مرتبط با دفاع مقدس و ایثار شهدا، استفادهی ابزاری از دانشگاه و دانشجو جهت نیل به مقاصد سیاسی و مدیریتی و وقوع اغتشاشات و فتنه در سال 78 و 88 از جمله دغدغهها و مسائل مورد توجهی مسعود ده نمکی در طول سالیان پس از جنگ بوده که در قالب "معراجیها" ارائه میشود.
هر یک از این مسائل و بسیاری دیگر از مضامین مطرح شده در "معراجیها" که از "جهان ذهنی" و "تجربهی زیسته"ی کارگردان به عرصهی تصویر راه پیدا کرده، میتواند محورهایی برای تحلیل و تبیین آثار هنری ده نمکی را تشکیل داده و محل مُداقه و توجه قرار گیرد.
در بررسی اثری چون "معراجیها" و سایر آثار مسعود ده نمکی باید توجهی جدی به این نکته داشت که تحلیل و نقد تولیدات فرهنگی و هنری ده نمکی تنها در صورتی دقیق و نزدیک به حقیقت خواهد بود که توجه و شناختی جدی و عمیق از جهان ذهنی و تجربهی زیستهی این شخصیت و فراز و نشیبهای زندگیاش در دست باشد.
بسیاری از فعالین عرصهی فرهنگ و هنر و رسانه صرفا نیرویی فنی و به تعبیری "بساز و بفروش" (نه به معنای منفی کلمه) هستند که با به کارگیری کمی تکنیک، ارتباط و توانمندی فنی آثار گوناگونی با مضامین مختلف و بعضا متضاد! و بدون جهتگیری و نگاهی مسئلهمحور را دائما تولید و عرضه میکنند و اصولا از این طریق زندگی خود را میگذرانند اما مسعود ده نمکی از زمرهی این افراد نبوده و براساس دغدغهها و مسائل و آرمانش (جدای از همهی نقاط قوت و ضعف) فیلم میسازد. این نکته کلیدی اساسی در بررسی و تحلیل آثار و تولیدات اوست.
